FİZİKSEL STRESİN NEDENLERİ VE SONUÇLARI
Fiziksel Stres Nedenleri
Bu gruba giren stres kaynakları bireyin içinde bulunduğu ortamla etkileşmesi sonucunda bireye rahatsızlık veren dış çevre koşullarıyla ilgili özelliklerdir. Fiziksel stres kaynakları olarak sıralanan bazıları şunlardır. Hava kirliliği, gürültü, ısınma ve havalandırma, aydınlatma ve kalabalık. Kalabalığın temel fizyolojik etkisi aşırı uyarılmadır. Kan basıncı ve kalp atışlarında artma görülür. Önemli olan belirli bir yerde kaç kişinin bulunduğu değil bireyin kalabalığa ilişkin görüşüdür. Kalabalığın etkisini inceleyen psikologlar dört faktörün kişinin davranışını etkilediğini tespit etmişlerdir.
1- Bireyin mekanının içine girilip girilmemesi
2- Bireyin içinde bulunduğu rahatsızlığın nedenini kalabalığa atfedip atfetmemesi
3- Kalabalığa rağmen bireyin gereksinimlerini gidermek için kendi davranışı üzerinde denetim gücünün olup olmaması
4- Kalabalığı oluşturan kişilerin birbirlerine yabancı veya birbirleri ile işbirliği yapmış kişiler olup olmaması. Cüceloğlu(1999)
Bu etkenlerin hep birlikte olumsuz bir biçimde etkilerini göstermeleri kişiler üzerinde büyük strese yol açar.
STRESİN FİZİKSEL SONUÇLARI
Archives of İnternal Medicine' in (Dahiliye arşivleri) 1991'de yayımlanan bir sayısında Yaleli psikolog Bruce Mc Even stres- hastalık bağlantısı üzerindeki çok sayıda araştırmayı gözden geçirirken bunun çok çeşitli etkilerinden söz etmiştir. Bağışıklık sistemini, kanserin metastaz hızını arttırmasına neden olacak derecede engellenmesi; virüs enfeksiyonlarına karşı direnci azaltması; atereskleroza (damar tıkanmasına) yol açan plak oluşumunu ve miyokardiyal enfarktüse yol açan kan pıhtılaşmasının artması, I. tip şeker hastalığının başlangıcını ve II. tip şekerin gelişmesini hızlandırması; astım krizlerini sıklaştırması ve başlatması. Stres ayrıca gastro-intestinal sisteminde ülser oluşumuna, ülserleşen kolit ve iltihaplı bağırsak hastalıklarının başlamasına da yol açar. Beynin kendisi de hipokampusun yada belleğin zarar görmesi gibi sürekli uzun vadelerine açıktır. Mc Even'e göre, genelde stresli deneyimler sonucunda sinir sisteminin aşınıp çökebileceğini gösteren deliller artmakladır. Stres-enfeksiyon modeli gerek soğuk algınlığında dudaklarda uçuğa neden olan, gerekse genital bölgelerde yaralara yol açan iki tür herpes virüsü için geçerlidir.
Aşırı baskılı iş ortamlarının yada çocukların günlük bakımıyla işlerini bir arada yürütmeye çalışan yalnız annelerin yoğun baskı altındaki hayatların ürettiği, zihinsel stres ve kaygının fiziksel açıdan sinsi etkileri anatomik açıdan inceden inceye belirlenmiştir. Örneğin Pittsburg Üniversitesi'nden psikolog Stephen Monack 30 gönüllü deneği laboratuarda çok dikkat gerektiren, kaygı verici zorlu bir işe koşarak, trombositleri tarafından salgılanan ve damarlarında kalp krizleriyle inmelere yol açabilen değişimler yaratabilecek adenosin trifosfat adlı bir maddenin (ATP) erkeklerin kanlarındaki düzeyini izlemiştir. Erkekler o yoğun stresin altındayken ATP düzeyleri nabız ve tansiyonlarıyla birlikte aniden yükselmiştir.
Görüldüğü gibi yüksek derecede yorgunluk gerektiren bir işle uğraşanların sağlığı oldukça riskli görünüyor. İşin nasıl yapılacağı konusunda pek söz hakkı verilmediği halde yüksek performans beklenen kimsenin durumu böyledir. (Örneğin otobüs şoförlerinde yüksek bir hipertansiyona rastlanmasının nedenidir.) Örneğin kansere yakalanmış 569 hastayla ve bunların eşlenen kıyaslama grubuyla yapılan çalışmada; son on yıl içinde işlerin ciddi olarak kötüye gittiğini söyleyenlerin kansere yakalanma riskinin, hayatlarında bu ölçüde stres yaşamayanlara oranla beş buçuk kat fazla olduğu bulgulanmıştır.Goleman(2000)
